Hanes Plaid Cymru

  • Teyrnged i Phyllis Ellis 1939 – 2026

    Teyrnged Siân Gwenllian AS i Phyllis Ellis

    Yn ystod cyfrif etholiad y Senedd, wrth iddi ddod yn fwyfwy amlwg bod Plaid Cymru ar y trywydd i ddod y blaid fwyaf yn y Senedd am y tro cyntaf yn ein hanes, roeddwn i, ac ymgeiswyr ledled Cymru, yn teimlo’r cyfrifoldeb yn drwm ar ein hysgwyddau.

    Ond ochr yn ochr â difrifoldeb y foment honno, roedd cyfle i fyfyrio hefyd. Roedd llawer ohonom yn meddwl am y rhai a adeiladodd y mudiad dros ddegawdau, ymhell cyn i lywodraeth fod o fewn cyrraedd.

    Chafodd nifer o’r bobl hynny ddim byw i weld y freuddwyd yn cael ei gwireddu. Un o’r ...

    Rhagor 30/05/2026

  • Teyrnged i Delme Bowen 1944 – 2026

    Teyrnged Gwasanaeth Angladd gan ei fab Dewi Bowen ar 21/04/26

    Yr Athro Ifor Delme Bowen B.Sc. Ph.D. D.Sc. C.Biol. F.I.Biol.  20/03/1944-25/03/2026

    “Yng nghanol bywyd yr ydym mewn angau.”

    Brawd i Wyn, cyn ŵr i Maureen, tad i mi (Dewi), Gareth, Rhian a Rhodri, a thadcu i saith o wyrion, ac yn bartner i’w annwyl Pam, a gollodd i salwch mor erchyll.

    Ond roedd yn llawer mwy na hynny – mad professor, gwyddonydd, naturiaethwr, storïwr, canwr, bardd, seryddwr, hanesydd, gwleidydd, cenedlaetholwr Cymreig balch, ac yn anad dim pryderwr proffesiynol.

    Er ei holl gyflawniadau, doedd e byth yn cymryd ei hun yn rhy o ddifrif. Mab i löwr o Llanedi ...

    Rhagor 26/04/2026

  • Cymdeithas Carnhuanawc yn trafod Sefydlu Plaid Cymru

    Ysgol Fore Cymdeithas Carnhuanawc

    Sadwrn 7 Mawrth 2026,  Insole Court, Ffordd Tyllgoed, Llandaf  CF5 2LN

    Thema’r Ysgol Fore oedd sefydlu Plaid Genedlaethol Cymru ychydig dros ganrif yn ôl. Cyfraniadau gan:

    Ieuan Wyn Jones ar y symudiad o Gymru Fydd i Blaid Cymru

    Arwel Vittle ar gyfraniad Mai Roberts i sefydlu Plaid Genedlaethol Cymru 

    Keith Bush ar E T John, y cyn-Aelod Seneddol Rhyddfrydol a ddaeth yn aelod dylanwadol o’r mudiad cenedlaethol yn ystod y dauddegau. 

    Anerchiad Ieuan Wyn Jones

    Anerchiad Keith Bush

     

    Rhagor 21/03/2026

  • Pinacl 100 mlynedd o weithio dros Gymru

    43 aelod Plaid Cymru o’r Senedd yn dilyn etholiad 2026
    yn cynnwys darpar Prif Weinidog Cymru, Rhun ap Iorwerth. 

    Rhagor 10/05/2026

  • Mai Roberts – Y Ferch a Sefydlodd y Blaid

    Mai Roberts – Y Ferch a Sefydlodd y Blaid

    Anerchiad gan Arwel Vittle i Gymdeithas Carnuhanawc 7 Mawrth 2026

    Mae rhan Mai Roberts yn hanes sefydlu’r Blaid yn un o’r hanesion mwyaf diddorol ac allweddol. Ac mae ei stori yn un na chafodd sylw haeddiannol. Oherwydd Mai Roberts oedd y cyswllt hanfodol a arweiniodd at uno mudiadau y de a’r gogledd i ffurfio Plaid Cymru fel rydyn ni’n ni ei hadnabod heddiw. Ond roedd llawer mwy iddi na hynny hefyd fel y cawn weld.

    Yn ddiweddar mae mwy o sôn wedi bod amdani, yn enwedig yn sgil dathliadau can mlwyddiant y Blaid yn 2025, gyda cyhoeddi llyfr ...

    Rhagor 23/04/2026

  • Teyrnged i Huw John 1939 – 2025

    DAFYDD HUW JOHN

    Yn ei gartref Maesglas, Peniel Caerfyrddin ar 13eg o Awst 2025 yn 86 oed bu farw Huw John, ac fe gofir amdano fel ‘Cymro i’r Carn’ a ffrind i bawb, ac un a fu yn trefnu ac yn galw Twmpathau Dawns ar hyd a lled Cymru am flynyddoedd lawer. Nodwedd arall oedd yn perthyn i Huw oedd ei hoffter i drefnu ac i gymryd rhan mewn Plygeiniau traddodiadol ar draws Cymru, heb sôn am ei weithgarwch cyson dros Blaid Cymru.

    Fe ddaeth Plygain Capel Penygraig, lle bu Huw yn ddiacon ac Arweinydd y Gan am dros 30 mlynedd yn Blygain draddodiadol bwysig iawn ...

    Rhagor 08/01/2026