Hanes Plaid Cymru

  • DJ a Noelle Davies – Darlith Richard Wyn Jones

    Yn Eisteddfod Genedlaethol Y Fenni 2016 cyflwynwyd darlith gan Yr Athro Richard Wyn Jones  am ŵr a gwraig a helpodd osod sylfeini Plaid Cymru. Bu’r Dr DJ Davies a’i briod Dr Noëlle Davies yn ffigurau amlwg yn ystod degawdau cyntaf y blaid genedlaethol. Yn gyn-löwr a deithiodd America gynt, fe ddatblygodd David James Davies bolisi economaidd y Blaid – gan groesi cleddyfau ambell dro gyda llywydd y mudiad, Saunders Lewis – yn ystod tridegau’r 20fed canrif. Roedd arbenigedd y ddau ar bolisi economaidd Gwyddelig a Sgandinafaidd yn ddylanwadol iawn, a chyhoeddodd DJ Davies ddogfen bwysig Can Wales afford Self-Government?, gyda’i ateb pendant, ‘Ie’!

    2016Richard Wyn Jones

    Darlith Richard Wyn Jones 2 Awst 2016

    djdavies1956

     

     

     

    Rhagor 03/08/2016

  • Teyrnged i Glyn Erasmus

    Teyrnged i Glyn Erasmus

    gan Jim Criddle a’i ffrindiau yn y Coed Duon.

    Glyn Erasmus

    Roedd Plaid Cymru mewn sioc pan glywon ni am farwolaeth Glyn ac ers hynny rydym wedi bod yn galaru. Bu farw yn gwbl annisgwyl yn ei gartref yn y Coed Duon nos Wener, Ionawr 15fed.

    Fe ymunodd Glyn â’r Blaid flynyddoedd lawer yn ôl, ar adeg pan nad oedd bod yn aelod yn ffasiynol nag yn ffordd o gael troed ar yr ysgol yrfaol. Fe ymunodd oherwydd ei fod yn caru ei wlad ac yn mwynhau her. Yn wir, roedd yn ddyn oedd yn ei elfen pan roedd yn wynebu her. Roedd ei waith proffesiynol fel peiriannydd yn golygu ei fod angen teithio’n aml gan fynd ag ef dramor a llesteirio ei allu i gyfrannu tuag at wleidyddiaeth Cymru.  Ond pan ddaeth yn drefnydd ar Grŵp Cynghorwyr CCBC cafodd y rhyddid i ymrwymo ei ...

    Rhagor 01/03/2016
  • Cofio yr Athro Griffith John Williams a’i wraig, Elizabeth

     

    Cofio GJ WilliamsElenid Jones, Wyn James ac Emrys Roberts

    Nos Iau, 3 Rhagfyr am 7.30pm yng nghapel Bethlehem, Gwaelod-y-garth cynhaliwyd noson i gofio cyfraniad yr Athro Griffith John Williams a’i wraig, Elizabeth.

    Roedd aelodau o’u teuluoedd – Elenid Jones ac Emrys Roberts  – yn rhannu eu hatgofion amdanynt, ac roedd yr Athro E. Wyn James yn rhoi sgwrs ar y testun, “Gweld gwlad fawr yn ymagor”: breuddwyd cyffrous G. J. Williams a Saunders Lewis.

     

    Cofio Dau o Fawrion Cymru

    Trefnir noson i gofio bywydau dau o sylfaenwyr Plaid Cymru yng Ngwaelod y Garth (am 7.30pm, Nos Iau 3 Rhagfyr 2015 yng nghapel Bethlehem).

    Griffith John Williams

    Testun y noson, a gynhelir gan Gymdeithas Hanes Plaid  Cymru, yw’r Athro Griffith John Williams a’i wraig Elisabeth, a fu’n allweddol wrth ffurfio’r Blaid yn ystod yr 1920au.

    Yn eu cartref yn Bedwas Place, ...

    Rhagor 10/11/2015
  • Teyrnged i Vic Davies 1917 – 2015

    Vic Davies – Rhondda’s Champion

    Vic Davies

    Teyrngedau gan Cennard Davies a Leanne Wood a Jill Evans

    Traddodwyd y deyrnged hon yn angladd Vic Davies yng Nghapel Bethlehem, Treorci, Ddydd Gwener, 30 Hydref 2015 gan y Cynghorydd Cennard Davies.  Mae Cennard yn frodor o Dreorci ac yn gyn-bennaeth Canolfan Astudiaethau Iaith ym Mhrifysgol Morgannwg (bellach Prifysgol De Cymru).  Mae’n gynghorydd Treorci dros Blaid Cymru er 1999.

    Braint yw cael y cyfle hwn i dalu teyrnged i gyfaill a gyfrannodd gymaint i fywyd politicaidd yr ardal hon yn ystod ei oes hir ac ar yr un pryd i gydymdeimlo â’i deulu yn eu colled.

    Today we share with Vic’s family their sense of loss, but also take comfort in the knowledge that he led a very long, active and purposeful life and this large congregation is evidence of the high esteem in which he was held ...

    Rhagor 03/11/2015
  • Dewi Wynne Thomas, 1925 – 2015

    Cymeriad diddorol, unigryw oedd Dewi Wynne Hughes Thomas – er taw ‘Dewi’ yn unig fyddai’n ddigon i bawb yn Aberdar ar un adeg, ac ar Hirwaun yn benodol, wybod yn syth am bwy y byddech yn sôn.

    Dewi Wynne Thomas 1925-2015 Aberdar

    Fe’i ganed yng Nghwmbach ar 2 Mawrth, 1925 i rieni oedd â’u gwreiddiau (fel cynifer bryd hynny) yng ngorllewin Cymru: gyda theulu ei dad yn hanu o Sir Benfro a theulu ei fam yn tarddu o Bontrhydfendigaid, Ceredigion. A gellid dweud â chryn wirionedd nad oedd Dewi ei hun heb arlliw’r gwladwr ar ei iaith, ei osgo a’i Gymreictod.
    Fe’i codwyd o fewn teulu o Fedyddwyr a fynychai capel Bethania, Cwmbach cyn i Dewi ei hun ymaelodi yn Ramoth ar ôl iddo symud i Hirwaun i fyw, a chyn iddo, maes o law, ymuno â’r Eglwys Gatholig. Nid ef oedd yr ...

    Rhagor 25/05/2016
  • Saunders Lewis, y Blaid ac Ewrop

    Mae’n bryd sylweddoli gwir arwyddocâd un o brif arweinwyr Plaid Cymru, Saunders Lewis, medd un arall o gyn-lywyddion y Blaid, Dafydd Wigley.

    Dafydd Wigley

    Mae Cymdeithas Hanes Plaid Cymru’n falch i gyhoeddi yn ei chyfanrwydd ddarlith sylweddol gan Dafydd Wigley ar ‘Saunders Lewis, y Blaid ac Ewrop’.  Traddodwyd y ddarlith ym Mhenarth yn dilyn dadorchuddio plac glas i gofio bywyd Saunders Lewis ar y tŷ yn Westbourne Road ble treuliodd traean o’i fywyd.

    Mae Dafydd Wigley yn trafod gweledigaeth Saunders Lewis o briod le Cymru yn Ewrop; ac yn bwrw goleuni ar ei athroniaeth gymdeithasol – yn arbennig ei alwad i ddosrannu meddiant adnoddau naturiol yn nwylo’r bobl ‘fel na all na’r wladwriaeth nac unigolyn neu gasgliad o unigolion, ormesu’n economaidd ar deuluoedd gwerin’.  Sut aflwydd felly, mae’n gofyn, all neb honni bod Saunders Lewis yn perthyn i’r adain dde eithafol?

    Seilir y cynnwys ar ...

    Rhagor 11/01/2016
  • Cofio Saunders Lewis

    Plac Glas ar gyfer cartref Saunders Lewis

    20151119PenarthImg_9000

     

    Sylw ar Heno 19 Tachwedd 2015

     

    Dadorchuddir plac glas Dydd Iau 19 Tachwedd ar y tŷ ble bu Saunders Lewis yn byw ym Mhenarth er mwyn nodi 30 mlynedd ers iddo farw.

    Trefnir yr achlysur gan gangen leol Plaid Cymru ynghyd â Chymdeithas Hanes yn Blaid gyda chefnogaeth perchennog presennol y tŷ ers marwolaeth Mr Lewis ac sydd wedi cadw rhai o’r celfi yn ei hen stydi.

    Caiff y plac glas coffa ei ddadorchuddio gan gyn-Lywydd y Blaid Dafydd Wigley mewn seremoni yn y tŷ brynhawn Dydd Iau, 19 Tachwedd.  Bydd yr Arglwydd Wigley, cyn-Aelod Seneddol a chyn-Aelod Cynulliad a fu hefyd yn cludo’r arch yn angladd  Mr Lewis, hefyd yn traddodi darlith ar fywyd a gwaddol ei fywyd gyda’r nos yn Ysgol Gynradd Evenlode, Penarth.

    Bu Mr Lewis yn bresennol yn y cyfarfod ...

    Rhagor 05/11/2015
  • Arddangosfa

    Paratowyd Arddangosfa yng Nghynhadledd 2015 gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru a Chymdeithas Hanes Plaid Cymru i nodi 90 mlynedd sefydlu y Blaid.

    2015 10Arddangosfa

    201510 Arddangosfa2

    Yr Archif Wleidyddol Gymreig

    Mae’r Archif Wleidyddol Gymreig yn rhaglen yn y Llyfrgell Genedlaethol i gasglu, cadw, catalogio a hyrwyddo defnydd o archifau sy’n adlewyrchu bywyd gwleidyddol Cymru. Mae llawer o’r archifau gwleidyddol yn gasgliadau personol ffigyrau gwleidyddol adnabyddus gan gynnwys Aelodau Seneddol, Aelodau’r Cynulliad, Aelodau Senedd Ewrop ac Argwlwyddi ynghyd ag archifau mudiadau megis archifau’r prif bleidiau, grwpiau ymgyrchu, ymgyrchoedd refferenda, grwpiau busnes a mudiadau llafur. Un o’r casgliadau pwysicaf yw’r casgliad deunydd ymgyrchu sy’n cynnwys taflenni a phosteri etholiadol ac ymgyrchoedd refferendwm ers 1837.

    Hanes Plaid Cymru

    Daw’r deunydd yn yr arddangosfa hon o’r casgliadau canlynol yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

    • Archif Plaid Cymru
    • Casgliad Effemera Gwleidyddol yr Archif Wleidyddol ...
    Rhagor 26/10/2015