1997
Ail Refferendwm ar ddatganoli – Cymru’n pleidleisio Ie!
1999
Etholiad cyntaf Cynulliad Cenedlaethol Cymru – Plaid Cymru’n cipio 17 o seddi
Mehefin 1999
Ethol dau Aelod Seneddol Ewropeaidd – Jill Evans ac Eurig Wyn
2007
Plaid Cymru mewn llywodraeth am y tro cyntaf, fel rhan o glymblaid
1974
Plaid Cymru’n ennill tair sedd Seneddol yn etholiad mis Hydref – Dafydd Wigley (Caernarfon), Gwynfor Evans (Caerfyrddin) a Dafydd Elis Thomas (Meirionnydd)
1976
Canlyniadau cryf mewn etholiadau lleol, Plaid Cymru’n ennill Merthyr
1979
Refferendwm ar ddatganoli – Cymru’n pleidleisio Na
1982
Ar ôl brwydr hir S4C yn dechrau darlledu rhaglenni teledu yn Gymraeg
1945
Ethol Gwynfor Evans yn Llywydd Plaid Cymru
1953
Cychwyn Ymgyrch Senedd i Gymru – 240,652 yn cefnogi’r ddeiseb
1955
Brwydr Cwm Tryweryn yn erbyn boddi pentref Cymraeg Capel Celyn
14 Gorffennaf 1966
Gwynfor Evans yn cipio sedd Caerfyrddin a dod yn Aelod Seneddol cyntaf Plaid Cymru mewn isetholiad hanesyddol
15 Awst 1925
Sefydlu Plaid Genedlaethol Cymru ym Mhwllheli
1929
Lewis Valentine yn ennill 629 o bleidleisiau yn etholiad Seneddol cyntaf y Blaid
1936
Llosgi’r ysgol fomio, Penyberth, Llŷn a charcharu tri arweinydd y Blaid – Saunders Lewis, Lewis Valentine a DJ Williams
Gyda thristwch daeth y newyddion am farwolaeth R. Keith Davies, Tonteg, ddiwedd mis Chwefror 2021 ar ôl salwch byr. Yn wreiddiol o Solfach ac Abergwaun, bu’n athro yn Ysgol Bryncelynnog ac roedd yn weithgar iawn yn y gymuned leol.
Bu’n Gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Bwrdeistref Taf Elái ac ar Gyngor Cymuned Llanilltud Faerdref. Roedd yn un o sylfaenwyr Clwb y Bont ac yn aelod brwd o’u tîm criced ac yn dysgu Cymraeg i oedolion yno. Roedd yn brif-leisydd grŵp Y Traddodiad ac unawdydd ar record gyntaf Côr Godre’r Garth.
Ar ôl colli ei wraig, Margaret, bu’n ffodus o ofal ei bartner, Sandra, a symudodd i Gaerdydd yn 2008. Cydymdeimlwn â Sandra a’i blant Elin, Rhys ac Owain, a’i wyrion Harri, Marged, Taliesin a Gwenllian a’u teuluoedd yn eu colled.
Menna Battle, Rhyfelwraig Fwyn
Teyrnged gan Lindsay Whittle
Diwrnod tywyll o Ionawr. Daeth aelodau Plaid Cymru, y teulu a chymdogion i dalu’r cymwynas olaf i Menna Battle, hoelen wyth Caerffili ers degawdau.
Yn wreiddiol o bentref Glyn Nedd, pentref y cadwodd gysylltiad ag ef ar hyd ei hoes.
Daeth Menna o’r diwedd i fyw yng Nghaerffili. Yn genedlaetholwraig falch ac angerddol, fe daflodd ei hun i’r achos. Hi fu Ysgrifennydd Cangen Penyrheol a gwasanaethodd yn ysgrifennydd yr Etholaeth am 17 o flynyddoedd.
Cafodd ei hethol i Gyngor Cymuned Penyrheol gan wasanaethu’i chymuned heb ddal dim yn ôl. Pan benderfynodd “ymddeol”, symudodd i Abertridwr ble wrth gwrs y daeth yn ysgrifennydd y gangen. A do, cafodd ei hethol i Gyngor Cymuned Cwm Aber. Ei phartner ers 30 mlynedd John (bach) Roberts yw’r Cynghorydd Sir.
Ni fyddai’n hanner digon i ddweud ei bod yn gweithio yn ei chymuned. Fe elwodd Clybiau llyfrau, Clwb Celf Cwm Aber, Undercurrents a’r ŵyl am ei gwaith diflino.
Ymladdodd yn ddewr yn erbyn clefyd Parkinsons yn ystod blynyddoedd olaf ei bywyd, ac achosodd tyfiant ar yr ymennydd i Menna golli ei brwydr, ac fe gollon ni yng Nghymru arwres.
Rhoddodd hi gymorth a chalondid i mi drwy gydol fy mywyd gwleidyddol, a byddaf yn ei dyled am byth.
I John bach ac wrth gwrs i’w mab Gareth a’i merch Ceri a’i wyrion, rydyn ni yng Nghymru yn eich dyled. Diolch i chi am adael i’r achos fenthyg y rhyfelwraig garedig a mwyn hon. Menna byddi’n byw yn ein calonnau am byth.
HEDD PERFFAITH HEDD.
Lindsay Whittle
Chris yn y Gynhadledd
Cofion am yr arwr Chris Rees (1931-2001), y brodor o Abertawe a brofodd flwyddyn yn y carchar am sefyll yn erbyn gorfodaeth filwrol llywodraeth Llundain. Sylfaenydd y sustem Wlpan o ddysgu Cymraeg ac ymgeisydd Plaid Cymru mewn sawl etholiad. Byddai’n 90 heddiw, 6 Ionawr 2021. Llun gan y diweddar Alcwyn Deiniol gyda Chris Rees ar y chwith, Gwynfor a Rhiannon Evans a Winifred Ewing, SNP, gyda diolch i Rhoswen.
