Gweithgareddau

  • DJ and Noëlle: Shaping the Blaid

    Mae Cymdeithas Hanes Plaid Cymru’n falch i gyhoeddi fersiwn estynedig o ddarlith Cynhadledd Wanwyn 2017 a draddodwyd ar Ddydd Gwener 3 Mawrth gan D. Hywel Davies.

    Yn dwyn y teitl ‘DJ and Noëlle: Shaping the Blaid’, mae’r ddarlith yn edrych ar y rhan gref y bu Dr DJ Davies a Dr Noëlle Davies yn chwarae ar ddatblygiad Plaid Cymru.

    Graddiodd Hywel Davies mewn Gwleidyddiaeth Ryngwladol yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth a bu’n Fyfyriwr Ymchwil yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd. Mae’n gyn-olygydd y Merthyr Express a bu hefyd yn newyddiadurwr ac yn gynhyrchydd/gyfarwyddwr teledu gyda HTV/ITV Cymru a Ffilmiau’r Nant. Mae’i lyfr ‘The Welsh Nationalist Party, 1925-1945: A Call to Nationhood’ yn dal yn ffynhonnell glasurol ar sefydlu Plaid Cymru a degawdau cynnar y mudiad.

    14/04/2017
  • Darlith Eisteddfod am Dr DJ a Dr Noëlle Davies

    2016Richard Wyn JonesDathlu bywyd pâr unigryw yn hanes Plaid Cymru

    Bydd cyfle i bobl a ddaw i’r Eisteddfod Genedlaethol eleni hanes gŵr a gwraig a helpodd gosod sylfeini Plaid Cymru.

    Bu’r Dr DJ Davies a’i briod Dr Noëlle Davies yn ffigurau amlwg yn ystod degawdau cyntaf y blaid genedlaethol.

    Yn gyn-löwr a deithiodd America gynt, fe ddatblygodd David James Davies bolisi economaidd y Blaid – gan groesi cleddyfau ambell dro gyda llywydd y mudiad, Saunders Lewis – yn ystod tridegau’r 20fed canrif.

    Priododd â Noëlle Ffrench, a hanodd o Iwerddon, ar ôl iddyn nhw gwrdd yng Ngholeg Rhyngwladol y Bobl yn Elsinore, Denmarc ac fe geisiodd y ddau sefydlu rhywbeth tebyg yn eu cartref, Pantybeiliau, Y Fenni.

    Roedd arbenigedd y ddau ar bolisi economaidd Gwyddelig a Sgandinafaidd yn ddylanwadol iawn, a chyhoeddodd DJ Davies ddogfen bwysig ...

    22/07/2016
  • Darlith Robin Chapman 2015

    Hystings ym Mharadwys: Islwyn Ffowc Elis ac Is-etholiad Maldwyn 1962.

    Darlithydd  Robin Chapman.

    Dydd Mercher 5 Awst 2015

    Eisteddfod Maldwyn a’r Gororau                 

     

    Sleids y Ddarlith >> Hystings ym Mharadwys RobinChapman

    Sain y Ddarlith >>

     

     

     

     

    30/12/2015
  • Cofio Saunders Lewis

    Plac Glas ar gyfer cartref Saunders Lewis

    20151119PenarthImg_9000

     

    Sylw ar Heno 19 Tachwedd 2015

     

    Dadorchuddir plac glas Dydd Iau 19 Tachwedd ar y tŷ ble bu Saunders Lewis yn byw ym Mhenarth er mwyn nodi 30 mlynedd ers iddo farw.

    Trefnir yr achlysur gan gangen leol Plaid Cymru ynghyd â Chymdeithas Hanes yn Blaid gyda chefnogaeth perchennog presennol y tŷ ers marwolaeth Mr Lewis ac sydd wedi cadw rhai o’r celfi yn ei hen stydi.

    Caiff y plac glas coffa ei ddadorchuddio gan gyn-Lywydd y Blaid Dafydd Wigley mewn seremoni yn y tŷ brynhawn Dydd Iau, 19 Tachwedd.  Bydd yr Arglwydd Wigley, cyn-Aelod Seneddol a chyn-Aelod Cynulliad a fu hefyd yn cludo’r arch yn angladd  Mr Lewis, hefyd yn traddodi darlith ar fywyd a gwaddol ei fywyd gyda’r nos yn Ysgol Gynradd Evenlode, Penarth.

    Bu Mr Lewis yn bresennol yn y cyfarfod yn Bedwas Place, Penarth, yn 1924 a arweiniodd at ffurfio Plaid Genedlaethol Cymru y flwyddyn ganlynol.  Bu’n un o sefydlwyr y Blaid a’i Llywydd.  Yn ogystal â bod yn weithgar yn wleidyddol, fe’i gydnabyddir yn gyffredinol hefyd i fod yn un o ffigurau llenyddol amlycaf Cymru’r ugeinfed ganrif.  Yr oedd ...

    05/11/2015
  • D.J. Y Cawr o Rydcymerau

    D.J.Williams, Abergwaun
    (Y Cawr o Rydcymerau)
    1885 – 1970

    Mae’r Gymdeithas Hanes yn falch iawn o gyhoeddi’r traethawd ar fywyd un o sylfaenwyr Plaid Cymru, DJ Williams. Dyma draethawd a seiliwyd ar y ddarlith a draddodwyd gan Emyr Hywel yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli Ddydd Mawrth 6 Awst 2014.
    Yn enedigol o Flaenporth, Ceredigion bu Emyr Hywel yn brifathro Ysgol Tre-groes hyd at ei ymddeoliad. Astudiodd fywyd a gwaith DJ Williams ar gyfer gradd M Phil. ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth, a chyhoeddwyd sawl llyfr o’i storiâu a’i farddoniaeth i blant.

    1885 – 1902: Bro mebyd

    Ganwyd D.J. ym Mhen-rhiw, fferm ddiarffordd yng nghyffniau Rhydcymerau, Sir Gaerfyrddin. Yn ei gyfrol Hen Dŷ Ffarm rhydd D.J. inni ddarlun cynnes o’r aelwyd gan gydnabod nad oedd yno foethusrwydd ein cartrefi modern ni:

     

    Yn ein hamser ni … yr oedd y gegin yn isel a thywyll – rhwng y trawstiau trwchus a’r ystlysau cig moch, y rhwydi silots, ac, yn fynych, raff neu ddwy o wynwns Llydaw, y dryll yn ei le, a’r ffroenau, bob amser, yn boenus o gywir at dalcen yr hen gloc druan, basgedi o wahanol faint, bwndel neu ddau o wermod lwyd a gawmil wedi eu sychu, a llawer o drugareddau tebyg, anhepgorion ...

    04/09/2015
  • Refferendwm yr Alban

    Ymhlith y Cymry a deithiodd i helpu’r ymgyrch dros annibyniaeth i’r Alban roedd Gwerfyl Hughes Jones, Llanuwchllyn a dau o Abertawe, Mari Evans a Dafydd Williams.  Dyma gofnod answyddogol o’u hwythnos yn yr ‘Hen Ogledd’.

    Dydd Llun 15 Medi 2014

    ‘Pob lwc’.  Dyna’r ffarwel calonogol gawson ni wrth ymadael â’r Bala ar ein ffordd i’r Alban ychydig o ddyddiau cyn y refferendwm annibyniaeth, y tro cyntaf ers canrif i un o’r cenhedloedd Celtaidd herio grym y wladwriaeth Brydeinig.

    Siomi ar yr ochr orau ychydig ar ôl croesi ffin yr Alban ar ôl clywed bod ardaloedd fel Dumfries a’r gororau yn llugoer.  Roedd cynifer o bosteri o blaid annibyniaeth i’w gweld ar hyd y ffordd ag yr oedd yn erbyn, ac roedd fel pe bai’r tymheredd yn codi wrth i ni deithio drwy niwl yr hydref i’r gogledd i dref fach Balerno ar gyrion Caeredin a chartref ein ffrind Morag Dunbar, cantores werin o fri sy’n gyfarwydd iawn â Chymru.

    2014m09Yes Nicola Alex

    Dydd Mawrth 16 Medi

    Swyddfa Gordon MacDonald, aelod SNP o Senedd yr Alban oedd pencadlys yr ymgyrch Yes Scotland yn etholaeth Pentlands, Caeredin, a dyna’r lle aethon ni i weithio.  Roedd ...

    19/03/2015
  • Ffotograffydd yn cyflwyno lluniau o’r 1960’au

    Mae’r Ffotograffydd Tudur Owen, o Groesor, wedi cyflwyno cyfres o luniau yn dyddio nôl i 1964 i Gymdeithas Hanes Plaid Cymru. Ymhlith y lluniau mae Cyfarfod Mabwysiadu Elystan Morgan yn Ymgeisydd 1964. Dathliadau yng Nghynhadledd Plaid Cymru 1996 yn dilyn llwyddiant Gwynfor Evans yn yr Is-etholiad, ymgyrch Is-etholiad Caerffili 1968 ac ymgyrch Dafydd Wigley ym Meirionnydd 1970.

    Dywedodd Dafydd Williams, Cadeirydd y Gymdeithas, “Mae’r casgliad yma yn ychwanegiad sylweddol i’r archif ac rydym yn falch fod gweithgarwch a bwrlwm cyfnod y 1960au i’w weld yn amlwg yn y lluniau.

    “Difyr yw gweld wyneb Winnie Ewing a mintai o’n ffrindiau o’r SNP yn y lluniau, a hynny mewn sawl frwydr gofiadwy – arwydd o’r cyfeillgarwch rhwng ein dwy blaid ar hyd y blynyddoedd.

    “Mae’n diolch yn fawr i Tudur Owen am gyflwyno’r casgliad.”

     

    11/11/2014
  • Cofio DJ

    DJ Williams AbergwaunEisteddfod 2014 – Pabell y Cymdeithasau 2 am 3:30pm, Ddydd Mercher, 6 Awst

    COFIO DJ AR Y MAES

    Bydd cyfle i ddathlu bywyd un o awduron Cymraeg mwyaf nodedig yr ugeinfed ganrif yn ystod yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli.

    Traddodir darlith goffa ar fywyd D.J. Williams (1885-1970), llenor a chenedlaetholwr amlwg a aned ym Mhenrhiw, ym mhlwyf Llansawel, Sir Gaerfyrddin.

    Yn un ar bymtheg oed aeth i chwilio am waith ym maes glo de Cymru, gan weithio dan ddaear cyn troi at y byd addysg a mynd ymlaen at yrfa lenyddol ddisglair.

    Roedd yn genedlaetholwr brwd ac yn un o’r bobl a sefydlodd Blaid Cymru yn 1925. Ynghyd â Saunders Lewis a Lewis Valentine, fe losgodd yr ysgol fomio ym Mhenyberth a dioddef cyfnod dan glo yn Wormwood Scrubs.

    Roedd cyflwr ariannol Plaid Cymru yng nghanol y 1960au yn echrydus, ac mae’n amheus a fyddai wedi gallu ymladd yr etholiad cyffredinol yn 1966 oni bai i D.J. werthu Penrhiw sef yr Hen Dŷ Ffarm yn ei gyfrol adnabyddus, a rhoi’r arian i Blaid Cymru.

    Cynhelir y ddarlith ym Mhabell y Cymdeithasau 2 am 3:30pm, Ddydd Mercher, 6 Awst dan nawdd Cymdeithas Hanes Plaid Cymru.  Y ...

    22/07/2014
  • RADIO CEILIOG

    Cofiwch wrando ar Phillip Lloyd yn siarad am ddarlledu anghyfreithlon yn y 50au a’r 60au ar raglen John Hardy ‘Cadw Cwmni’ dydd Llun 20ed Ionawr,
    S4C. Caiff y rhaglen ei hailddarlledu ar Sadwrn y 25ain Ionawr hefyd.

    Y BLAID FFASGAIDD YNG NGHYMRU. PLAID CYMRU A’R CYHUDDIAD O FFASGAETH

    Mae’r llyfr uchod gan yr Athro Richard Wyn Jones ar werth nawr a bydd y cyfieithiad ar werth ar yr 20ed o fis Mai 2014

    16/01/2014
  • Cylchlythyr Cyntaf y Gymdeithas Hanes

    2013 Cylchlythyr Cyhoeddwyd rhifyn gyntaf o gylchlythyr Cymdeithas Hanes Plaid Cymru

    Gallwch ei ddarllen yma  >>  Cylchlythyr

    24/12/2013
  • Rôl Gudd Penarth yn Hanes Cymru

    Rôl gudd Penarth yn hanes Cymru 

    Nos Fawrth, 7fed Ionawr 2014, Windsor Arms, Windsor Rd. Penarth am 7.30pm.  

    Darlith gan Athro Richard Wyn Jones  a bwffe i gofio yr achlysur 90 mlynedd yn ôl – cyfarfod cyntaf ‘Mudiad Cymreig’.  

    Tocyn ar gael am £10.00 . Anfonwch eich siec at Alan Jobins , 47, Wingfield Rd  Eglwys Newydd , Caedydd  CF141NJ.

    Saunders Lewis Ambrose Bebb

    Bydd noson arbennig yn nodi 90ain pen-blwydd cyfarfod cyntaf Y Mudiad Cymreig, a arweiniodd at ffurfio Plaid Cymru’r flwyddyn ganlynol, i’w gynnal ym Mhenarth ym Mis Ionawr.

    Cynhaliwyd y cyfarfod hanesyddol yn 11, Bedwas Place, Penarth ar noson Ionawr 7fed, 1924, ac fe fydd y digwyddiad coffa yng ngwesty’r Windsor Arms Nos Fawrth, Ionawr 7 (am 7.30pm).

    Trefnir ar y cyd gan Gymdeithas Hanes Plaid Cymru a Changen Penarth o’r Blaid.

    Y gŵr gwadd fydd yr Athro Richard Wyn Jones, sy’n hanesydd, sylwebydd gwleidyddol a darlledwr o fri.

    Yn y cyfarfod yn 1924, dechreuodd grŵp bychan o genedlaetholwyr dan arweiniad y darlithydd a dramodydd Saunders Lewis lunio polisïau ac amcanion oedd â’r nod o achub Cymru rhag difodiant diwylliannol a gwleidyddol.

    Yn ogystal â Saunders Lewis, mynychwyd y cyfarfod ...

    02/12/2013
  • Sgwrs am Radio Ceiliog – Radio Free Wales

          ETHOLAETH CAERFFILI

    CYMDEITHAS HANES PLAID CYMRU

    Sgwrs wedi’i darlunio gan Philip Lloyd

     Radio Free Wales

    Radio Ceiliog

    Hanes darlledu anghyfreithlon –  y frwydr am yr  hawl i Blaid Cymru gael darlledu’n wleidyddol

    Clwb Rygbi Caerffili 

    Nos Iau, Medi’r 26ain am 7:30

    Mynediad am Ddim

    Croeso cynnes i bawb

    16/09/2013
  • Rhifyn y Merched – Y Ddraig Goch Ionawr 1952

    Cyhoeddwyd rhifyn arbennig o’r Ddraig Goch – Rhifyn y Merched yn Ionawr 1952

    Draig Goch Ionawr 1952

    1952m01 Y Draig Goch

    17/08/2013
  • Archif o Abertawe

    Mae dogfennau diddorol wedi cyrraedd o Abertawe
    Abertawe

    Voice of Wales

    1970 Abertawe

    1959 Voice of Wales

    20/07/2013
  • Hanes y Blaid ym Môn 1925 – 1987

    Cyfarfod : Cynhadledd y Gwanwyn  Mawrth 1af 2013

    ‘Beics, Barbeciws a Leiffbôt Llannerchymedd’ : Hanes y Blaid ym Môn’ 1925 – 1987

    Gerwyn James

    Dydd Gwener , 1af Mawrth , 4.30pm

    Rwyf yn un o frodorion yr ynys. Cefais fy magu yn ardal y Star, plwyf Penmynydd, ond  rwyf yn byw yn Llanfair Pwllgwyngyll ers 1977. Bum yn athro hanes am flynyddoedd lawer, ym Mhwllheli, ac yna yn Nhryfan, Bangor.

    Erbyn hyn rwyf yn diwtor rhan-amser gyda’r WEA. Yn ddiweddar fe fum wrthi yn sgwennu llyfr ar hanes y Rhyfel Mawr yn y rhan hon o’r ynys -sef ‘Y Rhwyg’,  a bydd hwn yn cael ei gyhoeddi yr haf yma gan Wasg Carreg Gwalch.

    Y prosiect diweddara yw hanes y Blaid ar yr ynys – a’r gobaith yw y caiff hwn weld olau dydd fel llyfr yn reit fuan.

    Rwyf yn aelod o’r Blaid ers 1973, ac wedi bod yn ymgyrchwr, canfasiwr, dosbarthwr taflenni a chnociwr drysau ers etholiad 1974.

    Croeso i Bawb

    09/02/2013
  • Cynhadledd 2012

    Cynhadledd Plaid Cymru – Theatr Brycheiniog  Aberhonddu

    Dydd Sadwrn, 15fed Medi, 4.30pm

    Darllediadau anghyfreithlon y Blaid : Mynnu llais i Gymru

    Emrys Roberts , Cyn Ysgrifennydd y Blaid

    Araith D.J. Williams yn Ysgol Preseli 1964

    Recordio atgofion Pleidwyr Caerffili, Haf , 2012

    Ben Jones , Arweinydd y cynllun peilot

    01/09/2012
  • Hanes Menywod ym Mhlaid Cymru

    Mae Cymdeithas Hanes y Blaid yn awyddus i glywed mwy am hanes menywod ym Mhlaid Cymru. Oes gennych chi hansion, lluniau neu archifau? Cysylltwch a ni. Rydym nawr ar Facebook ‘Hanes Plaid Cymru History’ neu danfonwch ebost at history@hanesplaidcymru.org

    16/05/2012
  • Cofio JE

     JE, Pensaer Plaid Cymru1935 JE Tros Gymru

    Trefnodd Cymdeithas Hanes Plaid Cymru gyfarfod arbennig yn ystod y Gynhadledd yn Llandudno ym Mis Medi 2011 i gofio bywyd JE Jones a fu’n Ysgrifennydd Cyffredinol Plaid Cymru rhwng 1930 a 1962.  nawr mae’r deyrnged gan Gadeirydd y Gymdeithas ac un o’i olynwyr, Dafydd Williams, wedi ei gyhoeddi yn adran Cyhoeddiadau y wefan.

    28/10/2011
  • Cofio Brwydr Dwy Genedl

    Yng nghanol holl weithgarwch Ysgol Haf hynod lwyddiannus yng Nglanllyn ger y Bala, Meirionnydd, trefnwyd ymweliad â safleoedd dau ddigwyddiad o bwys yn hanes dwy wlad Geltaidd ar 16 Gorffennaf 2011.

    Arweiniwyd yr ymweliad gan y Gynghorydd Sir Elwyn Edwards i gronfa dwr Tryweryn a phentref Fron-goch, ble daliwyd 1,800 o garcharorion Gwyddelig yn dilyn Chwyldro’r Pasg yn 1916.

    2011 Frongoch

    Rhoddwyd y teitl Prifysgol Chwyldro i wersyll Fron-goch wrth i’r carcharorion drefnu cyfarwyddid cyfrinachol mewn tacteg filwrol yn ogystal â dysgu’r iaith Wyddeleg a’r Gymraeg.  Ymhlith y Gwyddelod bu’r arweinwyr Michael Collins ac Arthur Griffith.  Yn 2002 dadorchuddiwyd plac mewn tair iaith i nodi’r carchariad.

    Aeth y parti ymlaen mewn coets i edrych ar argae a chapel coffa Cwm Tryweryn, ble boddwyd cymuned Gymraeg Capel Celyn er gwaeth gwrthwynebiad chwyrn pobl Cymru.  Fe soniodd y Cynghorydd Edwards, sy’n hanu o’r ardal, sut yr oedd pobl leol a chenedlaetholwyr ledled Cymru wedi gwrthsefyll y boddi.  Mae Dinas Lerpwl wedi cynnig ymddiheuriad o fath yn ystod y blynyddoedd diweddar.

    Hwyluswyd yr ymweliad gan Gymdeithas Hanes Plaid Cymru.  Wrth ddiolch i’r Cynghorydd Edwards, dywedodd y cyn-AS Adam Price bod deall y gorffennol yn ymrymuso ...

    29/07/2011
  • Cychwyn y Gymdeithas

    2011 Deffro

    28/01/2011
  • Cymru a Chwyldro’r Pasg – Darlith y Gynhadledd

    Cymru a Chwyldro’r Pasg – Cenhadaeth Jack White yn 1916

    Traddodir y ddarlith yn Saesneg gan Syd Morgan am 4yp Dydd Gwener, 21 Hydref yng Nghynhadledd Plaid Cymru, Pafiliwn Llangollen.

    Jack WhiteWrth i ni nodi canmlwyddiant Chwyldro’r Pasg eleni, mae Cymru wedi canolbwyntio ar wersyll-garchar Frongoch. Fodd bynnag, mae ail gysylltiad rhwng y ddwy genedl. Mae hwn yn bwrw goleuni ar sut yr adweithiodd Llafur i’r Chwyldro, gan ddylanwadu’n sylweddol ar y canfyddiad gan Blaid Genedlaethol Cymru o Iwerddon a Llafur am ddegawdau.

    Ym Mis Ebrill 1916 daeth Jack White i Forgannwg ar genhadaeth i achub James Connolly rhag ei ddienyddio. Methodd; fe saethwyd Connolly yr un bore ag y cafodd White ei arestio. Mae’r cyflwyniad hwn yn edrych ar cri de cœur White: “Cafodd Connolly ei saethu gan fintai saethu Brydeinig a llofruddiwyd sosialaeth yn Iwerddon gyda chydsyniad a chymorth negyddol sosialwyr asgell-chwith Prydeinig”.

     

    Cymdeithas Hanes Plaid Cymru, 4pm Dydd Gwener 21 Hydref 2016

    Cynhadledd Plaid Cymru Pafiliwn Llangollen

    03/10/2016
  • Saunders Lewis, y Blaid ac Ewrop

    Mae’n bryd sylweddoli gwir arwyddocâd un o brif arweinwyr Plaid Cymru, Saunders Lewis, medd un arall o gyn-lywyddion y Blaid, Dafydd Wigley.

    Dafydd Wigley

    Mae Cymdeithas Hanes Plaid Cymru’n falch i gyhoeddi yn ei chyfanrwydd ddarlith sylweddol gan Dafydd Wigley ar ‘Saunders Lewis, y Blaid ac Ewrop’.  Traddodwyd y ddarlith ym Mhenarth yn dilyn dadorchuddio plac glas i gofio bywyd Saunders Lewis ar y tŷ yn Westbourne Road ble treuliodd traean o’i fywyd.

    Mae Dafydd Wigley yn trafod gweledigaeth Saunders Lewis o briod le Cymru yn Ewrop; ac yn bwrw goleuni ar ei athroniaeth gymdeithasol – yn arbennig ei alwad i ddosrannu meddiant adnoddau naturiol yn nwylo’r bobl ‘fel na all na’r wladwriaeth nac unigolyn neu gasgliad o unigolion, ormesu’n economaidd ar deuluoedd gwerin’.  Sut aflwydd felly, mae’n gofyn, all neb honni bod Saunders Lewis yn perthyn i’r adain dde eithafol?

    Seilir y cynnwys ar ddarlith gynharach a draddodwyd i Ganolfan Hanes Uwch Gwyrfai, ac rydyn ni’n ddiolchgar i aelodau’r Ganolfan am eu parodrwydd i ni gyhoeddi’r fersiwn estynedig hwn.  Bwriedir cyhoeddi fersiwn Saesneg nes ymlaen.

     

     

    Saunders Lewis, y Blaid ac Ewrop

     

    Cadeirydd a Chyfeillion –

    Dwi’n falch iawn, o gael dilyn y seremoni pnawn’ma  o osod plac ...

    11/01/2016
  • Llinell Amser Plaid Cymru

    Llinell Amser Plaid LlinellAmserPlaidPop-up2bb

    20/11/2015
  • Arddangosfa

    Paratowyd Arddangosfa yng Nghynhadledd 2015 gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru a Chymdeithas Hanes Plaid Cymru i nodi 90 mlynedd sefydlu y Blaid.

    2015 10Arddangosfa

    201510 Arddangosfa2

    Yr Archif Wleidyddol Gymreig

    Mae’r Archif Wleidyddol Gymreig yn rhaglen yn y Llyfrgell Genedlaethol i gasglu, cadw, catalogio a hyrwyddo defnydd o archifau sy’n adlewyrchu bywyd gwleidyddol Cymru. Mae llawer o’r archifau gwleidyddol yn gasgliadau personol ffigyrau gwleidyddol adnabyddus gan gynnwys Aelodau Seneddol, Aelodau’r Cynulliad, Aelodau Senedd Ewrop ac Argwlwyddi ynghyd ag archifau mudiadau megis archifau’r prif bleidiau, grwpiau ymgyrchu, ymgyrchoedd refferenda, grwpiau busnes a mudiadau llafur. Un o’r casgliadau pwysicaf yw’r casgliad deunydd ymgyrchu sy’n cynnwys taflenni a phosteri etholiadol ac ymgyrchoedd refferendwm ers 1837.

    Hanes Plaid Cymru

    Daw’r deunydd yn yr arddangosfa hon o’r casgliadau canlynol yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

    • Archif Plaid Cymru
    • Casgliad Effemera Gwleidyddol yr Archif Wleidyddol Gymreig
    • Casgliad ffotograffau Geoff Charles
    26/10/2015
  • Hystings ym Mharadwys: Islwyn Ffowc Elis ac Is-etholiad Maldwyn 1962

    Darlith Cymdeithas Hanes Plaid CymruIslwyn Ffowc Ellis

    Hystings ym Mharadwys: Islwyn Ffowc Elis ac Is-etholiad Maldwyn 1962.

    Darlithydd  Robin Chapman.

    Cadeirydd  Dafydd Williams.

    Pabell y Cymdeithasau 2            

    3.30yp Dydd Mercher 5 Awst 2015

    Eisteddfod Maldwyn a’r Gororau                 

    23/07/2015
  • Ymlaen i’r frwydr – Alban 2014

    Ymlaen i’r frwydr

    gan Alan Jobbins.

    2014m09Alan Jobbins YesTeithiodd ysgrifennydd Cymdeithas Hanes y Blaid Alan Jobbins gydag Owen John a Sian Thomas i’r Alban i roi cymorth i’r ymgyrch Ie yn ystod y refferendwm annibyniaeth. Dyma’i stori.

    Wrth lanio yn Glasgow roeddwn i’n pendroni beth oedd o flaen Owen, Sian a minnau. A Glasgow’n ddinas bleidiol i Lafur, pa obaith oedd ar gyfer pleidlais ‘Ie’?

    Yn fuan iawn, roedden ni yng nghanol yr ymgyrch. Canfasio, dosbarthu taflenni i gartrefi ac yn y strydoedd, canu a llafarganu mewn tyrfaoedd fflach – yn ogystal â churo drysau a staffio gorsafoedd pleidleisio. Un cof arbennig yw canfasio mewn ardal ddifreintiedig ble byddai pleidleisiwr ar ôl pleidleisiwr yn ateb ‘Ie’.

    Roedd yr ymgyrch ‘Ie’ yn fendigedig, yn drefnus ac yn weithgar – hyd yn oed yn sicrhau na fyddwn ni’n llwgu!

    Roedd Sgwâr San Siôr yn ysbrydoliaeth, gyda baneri, bandiau, areithiau a chymeradwyo. Dim ond ychwanegu i’r hwyl wnaeth gweiddi’r grŵp o Unoliaethwyr yn chwifio Jac yr Undeb.

    Aeth y canlyniad yn Glasgow o’n plaid ni – a bydd Refferendwm arall yn anorfod. Ond pryd? Gyda stranciau Cameron ac arweinwyr y pleidiau undebol eraill, cyn hir.

    Llun: Alan Jobbins yn Glasgow – ...

    15/03/2015
  • Hanesion am yr Alban 2014?

    2014 Leanne Alban Aeth ugeiniau os nad cannoedd o aelodau o Blaid Cymru i’r Alban i helpu’r frwydr dros annibyniaeth.  Fuoch chi yn un ohonyn nhw?  Os felly oes gyda chi hanesyn bach i ni ei roi ar gof a chadw ar wefan Hanes Plaid Cymru (www.hanesplaidcymru.org)?  Byddai croeso i nodyn byr i ddweud lle aethoch chi, rhyw anecdote a llun os oes un i’w cael.  Danfoner at Dafydd Williams (daitenby@gmail.com).

    05/10/2014
  • Darlith John Davies

    PLAID CYMRU ETHOLAETH CAERFFILI
    Darlith John Daviesyn cyflwyno yr hanesydd

    JOHN DAVIES
    “Plaid Cymru y 50 Mlynedd Diwetha”

    Aneurin Sports Bar
    Penyrheol
    26 Mehefin 2014
    7.30
    Mynediad £10 (yn cynnwys bwyd)
    Tocynnau oddi wrth Huw Jackson huwjackson@msn.com 02920 864979
    (Bydd yr arian yn mynd at Cronfa Etholiad Plaid Cymru Caerffili)

    17/06/2014
  • Dathlu Rhan Penarth Wrth Ffurfio Plaid Cymru

    Daeth cant o bobl i gyfarfod arbennig i gofio 90ain pen-blwydd o’r cyfarfod cyntaf o’r Mudiad Cymreig, grŵp a arweiniodd at ffurfio Plaid Cymru – gan synnu’r gŵr gwadd, yr Athro Richard Wyn Jones, un o brif ysgolheigion ym maes gwleidyddiaeth.

    Fe gynhaliwyd y cyfarfod hanesyddol, cudd yn Bedwas Place, Penarthar Ionawr 7, 1924, ac ymhlith y rhai fu yno bryd hynny oedd y darlithydd a dramodydd, Saunders Lewis, a drigai ym Mhenarth dros flynyddoedd lawer.

    Yn ystod y digwyddiad y mis yma, siaradodd yr Athro Richard Wyn Jones am bwysigrwydd cyfarfodydd y grŵp a’u dylanwad wrth ddatblygu cysylltiadau gyda chenedlaetholwyr yng ngogledd Cymru a sefydliad swyddogol Plaid Cymru’r flwyddyn ddilynol.

    Eglurodd sut y daeth y polisïau a luniwyd gan y grŵp yn bolisïau i Blaid Cymru ei hun yn ei blynyddoedd cyntaf.

    Yn ogystal â Saunders Lewis, yn bresennol yn y cyfarfod hanesyddol cyntaf oedd yr hanesydd, Ambrose Bebb, a pherchnogion y tŷ yn Bedwas Place, yr hanesydd ac ysgolhaig Cymreig, G. J. Williams a’i wraig Elizabeth.

    Trefnwyd y dathliad diweddar gan Gymdeithas Hanes Plaid Cymru a Changen Penarth o’r Blaid, ac ymhlith y cant a ddaeth oedd criw teledu.

    Clywodd ystafell dan ei sang yn y Windsor Arms groeso i’r Athro Jones, aelodau a ...

    08/01/2014
  • Arddangosfa Menywod Plaid Cymru

    Yng Nghynhadledd y Blaid roedd y Gymdeithas Hanes wedi paratoi arddangosfa o Ferched ym Mhlaid Cymru yn ystod y Blynyddoed Cynnar
    ArddangosfaMenywod072b

     

     

     

    Arddangosfa Menywod

     

     

     

    12/12/2013
  • Trafod Llyfr Richard Wyn Jones

     

     

    CHWALU’R CELWYDDAU YN Y GYNHADLEDD

    2013m10 Richard Wyn JonesPaham mae nifer o wleidyddion Prydeinig wedi mynd ati i bardduo Plaid Cymru gyda’r gri o fod yn ffasgaidd, a hynny heb rithyn o dystiolaeth?  A sut cawson nhw lwyddo i barhau i wneud hyn ers cymaint o amser?

    Dyna thema cyfarfod ymylol niferus yn y Gynhadledd Flynyddol yn Aberystwyth eleni a anerchwyd gan yr hanesydd gwleidyddol Professor Richard Wyn Jones.  Yn ystod y flwyddyn, cyhoeddodd yr Athro Jones ddadansoddiad manwl o’r cyhuddiadau hyn a fyddai’n cael eu hail-adrodd o dro i dro dros y saith degawd diwethaf.  Cafodd y cyfarfod ei gadeirio gan yr Athro Daniel Williams dan nawdd Cangen Aberystwyth a’r gymdeithas hanes ar y cyd.

    Mae’r llyfr yn waith darllen hanfodol i bob cenedlaetholwr.  Mae’n dinoethi’r celwydd a ledaenwyd ers degawdau gan wleidyddion gwrth-Gymreig mileinig. 

    09/11/2013

  • Lewis Valentine – Cyflwyniad Arwel Vittle

    Darlith yn Eisteddfod Genedlaethol Dinbych 5 Awst 2013
    20130805ArwelVittle
    gan Arwel Vittle

    ‘Lewis Valentine’

    Addysg

    Y Rhyfel Byd Cyntaf

    Yn yr Ysbyty

    1935LewisValentine

    20130805ArwelVittle2

    05/09/2013
  • Pererindod Flynyddol i Gofeb Gwynfor

    Ymunwch â ni eleni ar ddydd Sadwrn 14 Medi 2013.

    CofebGwynfor2013b2Ymgynnull ym Maes Parcio, Ysgol Tregib, Llandeilo, SA19 6TB am 4.00yp.

    Ymlaen i’r gofeb. Cyflwyniad byr.

    Wedyn am 7yh noson o adloniant gyda ‘Jac y Do’ a bwffe yn y Mountain Gate, Rhydaman.

    Dim ond £15 elw i Gronfa Cofeb Gwynfor.

    Rhaid archebu ymlaen llaw i’r noson

    sethomas@sirgar.gov.uk

    01269 842151

    17/08/2013
  • Cyfarfodydd 2013

    Eisteddfod Sir Ddinbych  2013  Dydd Llun , Gorffennaf, 5ed, 3.30pm

    Pabell y Cymdeithasau 2

    ‘Lewis Valentine’

    Arwel Vittle

    Cynhadled Plaid Cymru  11eg / 12fed Hydref  , Aberystwyth

    Mwy o fanylion mis Mai

    Cyfarfod : Dydd Gwener,  4.30pm Hydref  11

    Croesawir  syniadau am ddatblygu pellach o’n Cymdeithas . Hefyd , croesawir  eich   awgrymiadau am ddarlithoedd / testynnau yn sesiwn yr Ysgol Haf a’n cyfarfod yng Nghadledd yr Hydref 2013 , Aberystwyth.

    17/02/2013
  • CDau Plaid Cymru

    CDdau– Plaid Cymru – CDs

    1960- 1973

    Cynhadledd P.C. Conference

    Theatr Brycheiniog 14-15 Medi / Sept. 2012

    Gwerthir C.Dau am £5.00 ar Stondin Cymdeithas Y Cynghorwyr .

    Hefyd yng nghyfarfod Y Gymdeithas, 15 Medi, Dydd Sadwrn 4.30pm

    Gellir hefyd eu harchebu drwy’r post am £5.00 y sieciau’n daladwy i

    Hanes Y Blaid, 47, Wingfield Rd. Caerdydd CF141NJ.

    12/09/2012
  • Araith yn Eisteddfod y Fro

    Eisteddfod Bro  Morgannwg 2012

    Pryd :  Dydd Llun , 6ed Awst 2012   1.00pm

    Lle  :  Pabell y Cymdeithasau 2

    Teitl :  Gwynfor Evans : Y Dyn a’i Wleidyddiaeth

    Siaradwr : Peter Hughes Griffiths

    Cadeirydd :   Dafydd Williams

    29/06/2012
  • Cyhoeddi Taflenni a Llyfrynnau

    Mae Cymdeithas Hanes Plaid Cymru yn casglu hen gyhoeddiadau’r Blaid. Yn ystod cyfnod J.E.Jones fel Ysgrifennydd ac ar ôl hynny bu arweinwyr y Blaid yn ddiwyd yn gosod allan eu safbwynt a’u gweledigaeth am Gymru’r dyfodol.

    Ymhilth y cyhoeddiadau sydd wedi eu rhoi ar wefan y Gymdeithas mae ‘Wales as an Economic Entity’ a ‘TV in Wales’ gan Gwynfor Evans a ‘Cychwyn Plaid Cymru’ gane J.E.Jones.

    Hefyd ar y wefan mae nifer o daflenni o’r 1960au yn cynnwys ymgyrch Is-Etholiad 1966 ac Is-Etholiad Vic Davies yn y Rhondda.

    29/01/2012
  • Cyfarfod Cynhadledd 2011

    10fed o Fedi 2011 – Dydd  Sadwrn: 4.30pm

    yn Venue Cymru, Llandudno

    J.E. JONES

    ‘Pensaer Plaid Cymru’

    gan

    Dafydd Williams

    Daeth J E Jones yn Ysgrifenydd Cyffredinol Plaid Cymru yn 1930, bum mlynedd ar ol ei ffurfio. Arhosodd wrth y llyw am ddri ddeg o flynyddoedd , cyfnod a welodd  losgi’r Ysgol Fomio ym Penyberth a’r brwydrau i amddiffyn Mynydd Epynt a Chwm Tryweyn.

    Yn y cyflwniad  hwn bydd y cyn-Ysgrifennydd Cyffredinol Dafydd Williams yn bwrw golwg ar yrfa nodedig y dyn a adnabyddir yn bensaer Plaid Cymru.

    29/08/2011
  • Darlith Agoriadol Mawrth 2011

      2011 Cynhadledd

    D. Hywel Davies, a gyflwynodd ddarlith agoriadol Cymdeithas Hanes Plaid Cymru yn y Gynhadledd Wanwyn ar 25 Mawrth 2011, gyda’r hanesydd adnabyddus Dr John Davies (canol) a Llywydd Anrhydeddus Plaid Cymru, Dafydd Wigley (ar y dde). (Llun drwy garedigrwydd Dic Jones, Plaid Cymru Dwyrain Abertawe.)

    Gellir darllen darlith D. Hywel Davies yn adran Cyhoeddiadau y wefan.

    29/03/2011