Mai Roberts – Y Ferch a Sefydlodd y Blaid
23/04/2026Mai Roberts – Y Ferch a Sefydlodd y Blaid
Anerchiad gan Arwel Vittle i Gymdeithas Carnuhanawc 7 Mawrth 2026
Mae rhan Mai Roberts yn hanes sefydlu’r Blaid yn un o’r hanesion mwyaf diddorol ac allweddol. Ac mae ei stori yn un na chafodd sylw haeddiannol. Oherwydd Mai Roberts oedd y cyswllt hanfodol a arweiniodd at uno mudiadau y de a’r gogledd i ffurfio Plaid Cymru fel rydyn ni’n ni ei hadnabod heddiw. Ond roedd llawer mwy iddi na hynny hefyd fel y cawn weld.Yn ddiweddar mae mwy o sôn wedi bod amdani, yn enwedig yn sgil dathliadau can mlwyddiant y Blaid yn 2025, gyda cyhoeddi llyfr Gwen Angharad Gruffudd a minnau ar sefydlu’r Blaid Genedlaethol Dros Gymru’n Gwlad, a hefyd cofiant Glyn Tomos i drefnydd cyntaf y Blaid Genedlaethol, H.R. Jones, Deiniolen – H.R. Gŵr â Chymru yn ei Galon.
Un o deulu Glanrhydfadog ym mhentref Neiniolen oedd Mai Roberts, ac yn naturiol, gan eu bod yn hanu o’r un pentref roedd yn adnabod H.R. Jones, oedd yn ymwelydd aml a chartref y teulu yng Nglanrhydfadog.
Wedi gadael Ysgol Brynrefail treuliodd Mai gyfnod ym Manceinion cyn cael ei ...
Pob Cofnod
- Teyrnged i Delme Bowen 1944 – 2026
- 1998 Gwynfor Evans – Agor Tŷ Gwynfor
- Mai Roberts – Y Ferch a Sefydlodd y Blaid
- Cymdeithas Carnhuanawc yn trafod Sefydlu Plaid Cymru
- Cofnodion y Gymdeithas
- Teyrnged i Huw John 1939 – 2025
- Golwg ar 100 mlynedd Plaid Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol
- Trafod Llyfr Newydd am Dafydd Elis Thomas
- Teyrnged i’r Barnwr Philip Richards (1946-2025)
- Trafod Llyfr Newydd am Dafydd Elis Thomas
- Teyrnged i Alan Jobbins 1940 – 2025
- Teyrngedau i Owen John Thomas 1939 – 2024
- Darlith Ieuan Wyn Jones ‘O Gymru Fydd i Blaid Cymru-Y Siwrne’
- Llinell Amser hanes Plaid Cymru 1925-2025
- Darlith Eisteddfod Wrecsam
- Llinell Amser Plaid Cymru
- Noson Lansio’r llyfr ‘Dros Gymru’n Gwlad’
- Dathlu Can Mlynedd Plaid Cymru ym Mhwllheli
- Lansio Llyfr “Dros Gymru’n Gwlad – Hanes Sefydlu Plaid Cymru”
- Llyfryn am Saunders Lewis
- Cofio Graffitwyr Gwladgarol
- Hanes Baneri’r Eisteddfod
- Cofio O.P. Huws 1943 – 2025
- Teyrnged i’r Arglwydd Dafydd Ellis Thomas 1946 – 2025
- Teyrngedau i Emrys Roberts 1931 – 2025
- Gweithgareddau’r Gymdeithas
- Lansio Llyfr – The Politics of Co-Opposition
- Darlith Richard Wyn Jones yn Eisteddfod 2024
- Darlith yn Eisteddfod 2024
- Cyfraniad Merched Plaid Cymru
- T. Gwynn Jones – Cenedlaetholwr Cyn Geni’r Blaid
- Cylchlythyron y Gymdeithas
- Dathlu 100 Mlynedd ym Mhenarth
- Llyfrynnau
- DATHLIAD CANMLWYDDIANT PLAID CYMRU 1924 – 2024
- Gwybodaeth am y Gymdeithas
- Saunders Lewis, Cymru ac Ewrop gan Dafydd Wigley
- Cyhoeddi Cylchlythyr
- Penyberth – Pam y Symudwyd yr Achos o Gymru?
- Agweddau Cyfreithiol Achos Penyberth
- Golwg Newydd ar Achos yr Ysgol Fomio
- Brian Arnold (1941-2023)
- Charlotte Aull Davies, 1942-2023
- Ymladd Tlodi – Rhan o Hanes y Blaid
- Wil Roberts 1943 – 2022
- Kitch – Darlith M Wynn Thomas
- Kitchener Davies – o Dregaron i Drealaw
- Penri Jones 1943 – 2021
- Pat Larsen 1926 – 2021
- Jill Evans, Aelod Senedd Ewrop
- Canmlwyddiant Geni Dr Tudur Jones
- Maldwyn Lewis 1928 – 2021
- 1997 Refferendwm a Cynulliad
- 1974 Tri Aelod Seneddol
- 1945 Gwynfor Evans yn Llywydd
- 1925 Cychwyn Plaid Cymru
- Caerfyrddin
- Ewrop
- Keith Davies. 1944 – 2021
- Menna Battle, Rhyfelwraig Fwyn 1949 – 2020
- Cylchlythyr 2021
- Cofio Chris Rees 1931 – 2001
- Cofio Ioan Roberts 1941 – 2019
- Golwg Michael Sheen ar Hanes Cymru
- Trafod bywyd Harri Webb ar raglen Dei Tomos
- Harri Webb – Sunday Supplement
- Cofio Harri Webb 1920 -1994
- Harri Webb 1920 – 1994
- Cartwnau Gwilym Hughes
- Ffilmiau Berian Williams ar Amgen
- Alcwyn Deiniol Evans 1942 – 2020
- Rhys Lewis 1937 – 2020
- Etholiad Merthyr 1970
- Stuart Neale: Ymgeisydd Plaid Cymru ac arloeswr rhyddid hoywon
- Cofio Glyn James
- Y Parchedig Fred Jones un o sylfaenwyr y Blaid
- Taflenni cyn 1970
- Taflenni 1970 – 1979
- Taflenni 1980 – 1989
- Cardiau Aelodaeth
- Glanmor Bowen-Knight 1945 – 2019: Teyrnged
- Cofeb i Glyn James
- Pwy Oedd Tad-cu Dafydd Iwan?
- Golwg ar genedlaetholdeb cyn 1925
- Cofio Wynne Samuel ar Prynhawn Da 2019
- Sefydlu Plaid Cymru – Olrhain y Cefndir
- Eurig Wyn 1945 – 2019
- Trefnu
- Cylchlythyr 2019
- Teyrngedau i Steffan Lewis 1984 – 2019
- Bywyd Wynne Samuel
- Dogfennau Vic Davies o 1967
- Cyfweliad gyda Syd Morgan
- Cofio Geraint Thomas 1950 – 2018
- Cofio John Harries 1925 – 2018
- Nofel Newydd yn Olrhain y Cwrs i Ddatganoli
- Plaid Cymru’n Cofio Wynne Samuel
- Teyrngedau i Phil Williams 9 Awst 2018
- Cofio Phil Williams Teyrnged Dafydd Williams
- Cofio Phil Williams Teyrnged Cynog Dafis
- Cofio Phil Williams (1939 – 2003) yn Eisteddfod Caerdydd
- Nofel Newydd John Osmond
- Lansio Llyfr John Osmond
- Elwyn Roberts – Darlithiau
- Mary Jones 1949 -2017
- Janice Dudley 1944 – 2017
- Jim Criddle 1947 -2017
- Cyfarfod Cofio Elwyn Roberts
- Teyrnged i Drefnydd Allweddol Plaid Cymru
- Cofio Elwyn Roberts
- Gordon Wilson, SNP 1938 – 2017- teyrnged gan Dafydd Wigley
- Penblwydd Arbennig i Blaid Cymru ym Mro Waldo
- DJ and Noëlle: Shaping the Blaid
- Ifor Jenkins 1927 – 2017
- Darlith Cynhadledd Casnewydd
- Darlith Syd Morgan Cymru a Chwyldro’r Pasg
- Rhagor o Hanes Radio’r Ceiliog
- Atgofion Michael Williams Dinbych y Pysgod
- Howard Davies 1950 – 2016
- Cymru a Chwyldro’r Pasg – Darlith y Gynhadledd
- Cofio Penyberth
- Aneurin Richards 1923 – 2016
- GWYNETH MENAI WILLIAMS, 1938-2016
- DJ a Noelle Davies – Darlith Richard Wyn Jones
- Darlith Eisteddfod am Dr DJ a Dr Noëlle Davies
- Aneurin Richards
- Dewi Wynne Thomas, 1925 – 2015
- Teyrnged i Glyn Erasmus 1945 – 2016
- Saunders Lewis, y Blaid ac Ewrop
- Berian Williams 1928 – 2015
- Llinell Amser Plaid Cymru
- Johnny Mac 1941 – 2015
- Cofio yr Athro Griffith John Williams a’i wraig, Elizabeth
- Cofio Saunders Lewis
- Teyrnged i Vic Davies 1917 – 2015
- Arddangosfa
- D.J. Y Cawr o Rydcymerau
- Islwyn Ffowc Elis – Darlith Robin Chapman 2015
- Hystings ym Mharadwys: Islwyn Ffowc Elis ac Is-etholiad Maldwyn 1962
- Eisteddfod Fflint 1969 Ffilm Berian Williams
- Eisteddfod Bangor 1971 Ffilm Berian Williams
- Refferendwm yr Alban
- Ymlaen i’r frwydr – Alban 2014
- Cofio Merêd 1919 – 2015
- Dr John Davies yr Hanesydd 1938 – 2015
- Pob Cofnod
- Archifau Lleol
- Gwefannau
- Llyfrau
- Clive Reid, Abertawe 1935 – 2014
- Y Swyddfa Rhyfel yn Peri Galanast yng Nghymru ym 1947
- 1970 Etholiad Meirionydd
- Is-Etholiad Caerffili 1968
- Eisteddfod Bala 1967
- Cynhadledd Dolgellau 1967
- Lluniau Tudur Owen o’r 1960’au
- Ffotograffydd yn cyflwyno lluniau o’r 1960’au
- Hanesion am yr Alban 2014?
- Cofio DJ
- Marian Morris
- Darlith John Davies
- Atgofion Vic Davies
- Ann Collins 1941 – 2013
- Anthony Packer 1940 – 2014
- Allan Pritchard 1943 – 2014
- Teyrnged i Eirian Llwyd 1951 – 2014
- Teyrnged i Nigel Jenkins 1949 – 2014
- RADIO CEILIOG
- Clwyd
- Pontypridd
- Cynon
- Bro Morgannwg
- Alltud
- Rhondda
- Abertawe Aberafan
- Sir Benfro a Cheredigion
- Caerdydd
- Merthyr
- Maldwyn
- Gwent
- Caerffili
- Dathlu Rhan Penarth Wrth Ffurfio Plaid Cymru
- Cylchlythyr Cyntaf y Gymdeithas Hanes
- Arddangosfa Menywod Plaid Cymru
- Cofio Macsen Wledig
- Glyn Owen 1932 – 2013
- Rôl Gudd Penarth yn Hanes Cymru
- Trafod Llyfr Richard Wyn Jones
- Iris Davies, Caerfyrddin
- Cynhadledd 1958, gan Philip Lloyd
- Atgofion y Parchedig Huw Jones Y Bala
- Sgwrs am Radio Ceiliog – Radio Free Wales
- John Howell (1928-2009)
- Lewis Valentine – Cyflwyniad Arwel Vittle
- Rhifyn y Merched – Y Ddraig Goch Ionawr 1952
- Pererindod Flynyddol i Gofeb Gwynfor
- Nans Couch
- Coffa H R Jones
- Archif o Abertawe
- Darllediad Gwleidyddol 1987
- Y Ddraig Goch 1925 ~ 1975
- Hel Atgofion yn Abertawe
- Oriel y Blaid 1932 – 1938
- Cyfarfodydd 2013
- Hanes y Blaid ym Môn 1925 – 1987
- Ivy Thomas 1921 – 2012
- Cychwyn Cymdeithas Hanes Plaid Cymru 2011
- Eileen Beasley 1921 – 2012
- Is-etholiad Glyn Ebwy 1960
- Gwynfor Evans – Darlith Peter Hughes Griffiths
- CDau Plaid Cymru
- Cynhadledd 2012
- Cofio Gwynfor: Y Dyn a’i Wleidyddiaeth
- Ffilm Eisteddfod Caerfyrddin 1974
- Ffilm Eisteddfod Hwlffordd 1972
- Hanes Menywod ym Mhlaid Cymru
- Ffilm Berian Williams Eisteddfodau 1959 – 1962
- Plaid Trwy’r Ganrif
- Etholiadau Seneddol Cyntaf yn Sir Fflint 1959
- Rhobert ap Steffan 1947 – 2011
- Ennill Caerfyrddin
- Cyhoeddi Taflenni a Llyfrynnau
- Dafydd Huws 1936 – 2011
- JE – Pensaer Plaid Cymru Teyrnged Dafydd Williams
- Chwilen Neu Ddwy yn fy Mhen – Emrys Roberts
- Cofio JE
- Cyfarfod Cynhadledd 2011
- Cofio Brwydr Dwy Genedl
- Yn y dechreuad … D.Hywel Davies
- Darlith Agoriadol Mawrth 2011
- Ysgol Haf
- Radio Answyddogol Cymru yn Llundain
- Atgofion am Is-etholiad Maldwyn 1962
- Glyn James 1922 – 2010
- Stephen Griffith 1908 – 2010
- Cychwyn y Gymdeithas
- Bedd DJ
- Terry O’Neill
- Cofeb i Gwynfor yn y Barri
- Radio Cymru – Radio Wales 1958 – 1965
- Dr Ceinwen H. Thomas 1911 – 2008
- Carreg Goffa i Gwynfor
- Cychwyn Plaid Genedlaethol Cymru
- Darllediad Gwleidyddol 1987
- Waldo